Stalking – czym jest uporczywe nękanie i jaka grozi za nie kara?
Jeszcze kilkanaście lat temu osoby, które były nękane przez byłego partnera, sąsiada czy zupełnie obcą osobę, często miały ograniczone możliwości skutecznej ochrony. Powtarzające się telefony, dziesiątki wiadomości, śledzenie czy nieustanne pojawianie się pod domem lub miejscem pracy nie zawsze wypełniały znamiona innych przestępstw. Z tego powodu do Kodeksu karnego wprowadzono art. 190a, który penalizuje stalking, czyli uporczywe nękanie.
Przepis ten obejmuje dwa rodzaje zachowań. Pierwszym jest właśnie uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej. Drugim – podszywanie się pod inną osobę poprzez wykorzystywanie jej danych lub wizerunku, czyli tzw. kradzież tożsamości.
Na czym polega stalking?
Stalking to nie pojedynczy incydent, lecz ciąg powtarzających się zachowań skierowanych przeciwko konkretnej osobie. Mogą one przybierać bardzo różne formy. Do najczęściej spotykanych należą:
- uporczywe wysyłanie wiadomości SMS, e-maili lub wiadomości w mediach społecznościowych,
- wielokrotne wykonywanie telefonów,
- śledzenie pokrzywdzonego,
- nachodzenie w miejscu zamieszkania lub pracy,
- obserwowanie i fotografowanie bez zgody,
- nieustanne zaczepianie w miejscach publicznych.
Samo powtarzanie takich zachowań nie jest jednak wystarczające do przypisania odpowiedzialności karnej. Muszą one mieć charakter uporczywy. Oznacza to, że sprawca pomimo wyraźnego sprzeciwu pokrzywdzonego konsekwentnie kontynuuje swoje działania. Jak wskazuje orzecznictwo Sądu Najwyższego, uporczywość oznacza zarówno wielokrotność zachowań, jak i nieustępliwość sprawcy, który świadomie ignoruje wolę drugiej osoby.
Kiedy nękanie staje się przestępstwem?
Nie każde uciążliwe zachowanie będzie stanowiło stalking. Aby doszło do popełnienia przestępstwa z art. 190a § 1 Kodeksu karnego, działania sprawcy muszą wywołać przynajmniej jeden z ustawowo określonych skutków.
Przede wszystkim mogą wzbudzić u pokrzywdzonego uzasadnione poczucie zagrożenia. Ustawodawca chroni również przed zachowaniami prowadzącymi do poniżenia lub udręczenia ofiary. Odpowiedzialność karna może powstać także wtedy, gdy dochodzi do istotnego naruszenia prywatności.
Warto podkreślić, że odczuwane przez pokrzywdzonego zagrożenie powinno być obiektywnie uzasadnione. Nie chodzi wyłącznie o subiektywne odczucia konkretnej osoby, lecz o sytuację, w której przeciętny człowiek znajdujący się w podobnych okolicznościach również odczuwałby zagrożenie lub uznałby zachowanie sprawcy za poważną ingerencję w swoją prywatność.
Kradzież tożsamości również jest przestępstwem
Art. 190a Kodeksu karnego obejmuje także zjawisko określane jako kradzież tożsamości. Polega ono na podszywaniu się pod inną osobę poprzez wykorzystywanie jej danych osobowych, wizerunku lub innych informacji pozwalających na jej publiczną identyfikację.
W praktyce mogą to być między innymi fałszywe profile w mediach społecznościowych, wysyłanie wiadomości w imieniu innej osoby czy posługiwanie się cudzymi danymi w celu zawierania umów lub zaciągania zobowiązań. Warunkiem odpowiedzialności karnej jest wyrządzenie pokrzywdzonemu szkody majątkowej albo osobistej.
Jaka kara grozi za stalking?
Za uporczywe nękanie oraz za podszywanie się pod inną osobę sprawcy grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
Znacznie surowsza odpowiedzialność przewidziana jest wtedy, gdy następstwem stalkingu lub kradzieży tożsamości jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie. W takim przypadku kara wynosi od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.
Poza wymierzeniem kary sąd może zastosować również środki mające chronić pokrzywdzonego. W praktyce często orzekane są zakazy kontaktowania się z pokrzywdzonym, zakazy zbliżania się do niego, a także obowiązek naprawienia szkody lub zapłaty odpowiedniego zadośćuczynienia.
Dlaczego przepisy dotyczące stalkingu są tak ważne?
Wprowadzenie art. 190a Kodeksu karnego było odpowiedzią na zjawisko, które coraz częściej pojawiało się zarówno w życiu codziennym, jak i w Internecie. Wcześniej wiele zachowań charakterystycznych dla stalkingu nie było objętych skuteczną ochroną prawną, mimo że dla pokrzywdzonych stanowiły one ogromne obciążenie psychiczne.
Obecnie przepisy pozwalają skuteczniej reagować na uporczywe naruszanie prywatności oraz poczucia bezpieczeństwa. W dobie mediów społecznościowych, komunikatorów internetowych i łatwego dostępu do danych osobowych znaczenie tych regulacji stale rośnie.
Potrzebujesz pomocy?
Jeżeli jesteś osobą pokrzywdzoną uporczywym nękaniem albo postawiono Ci zarzut popełnienia przestępstwa z art. 190a Kodeksu karnego, warto skorzystać z pomocy adwokata już na wczesnym etapie postępowania. W sprawach dotyczących stalkingu właściwe zabezpieczenie dowodów – takich jak wiadomości, nagrania, zrzuty ekranu czy zeznania świadków – bardzo często ma kluczowe znaczenie dla wyniku całej sprawy.
