Podczas rozwodu lub rozstania rodziców często pojawia się pytanie, czy dziecko może samodzielnie zdecydować, z którym z nich chce zamieszkać. Polskie prawo nie przyznaje małoletniemu prawa do samodzielnego wyboru rodzica, jednak jego zdanie może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sądu.
Kto decyduje, z którym rodzicem mieszka dziecko?
Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym o istotnych sprawach dziecka decydują rodzice wykonujący władzę rodzicielską. Jeżeli nie potrafią osiągnąć porozumienia, rozstrzygnięcie należy do sądu.
W przypadku rozwodu sąd może ustalić miejsce pobytu dziecka przy matce albo ojcu. Podejmując decyzję, kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka, uwzględniając jego więzi emocjonalne z rodzicami, dotychczasowe warunki wychowania, poczucie bezpieczeństwa oraz potrzeby rozwojowe.
Czy sąd musi wysłuchać dziecko?
Zgodnie z art. 216¹ Kodeksu postępowania cywilnego sąd wysłuchuje dziecko, jeżeli pozwalają na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości.
Wysłuchanie odbywa się w odpowiednio przystosowanych warunkach, poza tradycyjną salą rozpraw. Jego celem jest poznanie stanowiska dziecka, a nie obciążanie go odpowiedzialnością za rozstrzygnięcie konfliktu między rodzicami.
Co istotne, dziecko może odmówić udziału w wysłuchaniu, a sąd powinien uszanować taką decyzję.
Od jakiego wieku dziecko może wybrać rodzica?
Przepisy nie przewidują konkretnej granicy wieku, po której osiągnięciu dziecko może samodzielnie zdecydować, z którym rodzicem zamieszka. Nie jest nią ani ukończenie 13, ani 16 lat.
W praktyce im starsze i bardziej dojrzałe dziecko, tym większe znaczenie ma jego stanowisko. Szczególnie w przypadku nastolatków sąd powinien wnikliwie rozważyć ich preferencje.
Nie oznacza to jednak, że musi postąpić zgodnie z wolą dziecka. Sąd bada również, czy jego stanowisko jest samodzielne i nie wynika z presji wywieranej przez jednego z rodziców.
Czy sąd może zdecydować wbrew woli dziecka?
Tak. Nawet jeżeli dziecko stanowczo deklaruje, że chce zamieszkać z jednym z rodziców, sąd może podjąć odmienne rozstrzygnięcie, jeżeli uzna, że przemawia za tym jego dobro.
Najważniejsze jest bowiem zapewnienie dziecku bezpieczeństwa, stabilności i odpowiednich warunków rozwoju, a nie spełnienie oczekiwań jednego z rodziców.
Podsumowanie
Dziecko nie może samodzielnie zdecydować, z którym rodzicem będzie mieszkać, dopóki pozostaje małoletnie. Ma jednak prawo do wyrażenia swojego zdania, które powinno zostać uwzględnione stosownie do jego wieku i dojrzałości.
W sprawach dotyczących ustalenia miejsca pobytu dziecka sąd zawsze powinien kierować się przede wszystkim jego dobrem, a nie interesem matki lub ojca.
