Zdarza się, że dłużnik, chcąc uniknąć spłaty zobowiązań, przekazuje mieszkanie, dom lub inne wartościowe składniki majątku członkom rodziny. Wierzyciel może wówczas stanąć przed sytuacją, w której komornik nie ma z czego wyegzekwować należności. Czy przepisanie majątku na żonę, dzieci lub rodziców oznacza, że odzyskanie pieniędzy jest niemożliwe? Nie. Polskie prawo przewiduje mechanizm ochrony wierzycieli, jakim jest skarga pauliańska.
Czym jest skarga pauliańska?
Zgodnie z art. 527 Kodeksu cywilnego wierzyciel może domagać się uznania za bezskuteczną wobec niego czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Dotyczy to przykładowo sytuacji, gdy dłużnik daruje mieszkanie swojemu dziecku, przepisze dom na małżonka albo sprzeda nieruchomość osobie bliskiej, przez co nie będzie posiadał majątku wystarczającego do spłaty zobowiązań.
Jeżeli sąd uwzględni skargę pauliańską, wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z majątku, który został przekazany innej osobie, mimo że formalnie nie należy on już do dłużnika.
Czy można podważyć darowiznę na rzecz rodziny?
Tak. Co więcej, przepisy przewidują szczególne ułatwienia dla wierzycieli, gdy majątek został przekazany osobom bliskim.
Jeżeli korzyść majątkową uzyskała osoba pozostająca z dłużnikiem w bliskim stosunku, przepisy przewidują domniemanie, że wiedziała ona o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Jeszcze korzystniejsza dla wierzyciela jest sytuacja, gdy majątek został przekazany w drodze darowizny. W takim przypadku możliwość skorzystania ze skargi pauliańskiej nie jest uzależniona od tego, czy obdarowany wiedział o pokrzywdzeniu wierzycieli.
Samo przepisanie mieszkania lub domu na członka rodziny nie chroni więc automatycznie majątku przed egzekucją.
Jak odzyskać pieniądze od dłużnika?
Wierzyciel powinien przede wszystkim ustalić, jaki majątek został przekazany, komu oraz kiedy nastąpiło przeniesienie własności.
Następnie może wystąpić do sądu z pozwem o uznanie danej czynności za bezskuteczną wobec niego. Pozew kieruje się zasadniczo przeciwko osobie, która uzyskała korzyść majątkową, np. małżonkowi lub dziecku dłużnika.
Po uzyskaniu korzystnego wyroku wierzyciel może, dysponując odpowiednim tytułem wykonawczym przeciwko dłużnikowi, skierować egzekucję do składnika majątku objętego skargą pauliańską.
Warto również rozważyć złożenie wniosku o zabezpieczenie powództwa, aby ograniczyć ryzyko dalszego rozporządzania majątkiem podczas procesu.
Ile czasu ma wierzyciel na wniesienie skargi pauliańskiej?
Zgodnie z art. 534 Kodeksu cywilnego uznania czynności prawnej za bezskuteczną można żądać w terminie 5 lat od daty jej dokonania.
Jest to termin szczególnie istotny, ponieważ jego upływ powoduje wygaśnięcie możliwości skorzystania z tej formy ochrony.
Dlatego po uzyskaniu informacji, że dłużnik wyzbywa się majątku, nie warto zwlekać z podjęciem odpowiednich działań.
Podsumowanie
Przekazanie majątku członkom rodziny nie musi oznaczać, że wierzyciel utracił możliwość odzyskania swoich pieniędzy. Skarga pauliańska pozwala przeciwdziałać czynnościom, które prowadzą do pokrzywdzenia wierzycieli i utrudniają skuteczną egzekucję.
Każda sprawa wymaga jednak oceny okoliczności przeniesienia majątku oraz sytuacji finansowej dłużnika. Warto skorzystać z pomocy adwokata, który przeanalizuje możliwość wniesienia skargi pauliańskiej i podejmie działania zmierzające do odzyskania należności.
