Rodzice często decydują się przekazać mieszkanie jednemu z dzieci jeszcze za swojego życia. Taka decyzja może jednak prowadzić do konfliktów rodzinnych, szczególnie gdy pozostałe dzieci nie otrzymały żadnego majątku. Czy rodzeństwo może domagać się zachowku od osoby, która otrzymała mieszkanie w darowiźnie? Tak, ale dopiero po śmierci rodzica i po spełnieniu określonych warunków.
Czy darowizna mieszkania wyklucza zachowek?
Zgodnie z art. 993 Kodeksu cywilnego przy obliczaniu zachowku co do zasady uwzględnia się darowizny dokonane przez spadkodawcę za jego życia.
Oznacza to, że nawet jeżeli rodzice przekazali mieszkanie jednemu dziecku wiele lat przed śmiercią, jego wartość może zostać uwzględniona przy ustalaniu zachowku należnego pozostałemu rodzeństwu.
Co istotne, darowizny dokonane na rzecz dzieci uprawnionych do zachowku mogą podlegać doliczeniu nawet po upływie 10 lat od ich dokonania. Nie obowiązuje zatem powszechne przekonanie, że każda darowizna po 10 latach przestaje mieć znaczenie przy obliczaniu zachowku.
Ile zachowku może otrzymać rodzeństwo?
Zachowek wynosi co do zasady połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. W przypadku małoletnich zstępnych oraz osób trwale niezdolnych do pracy wynosi on dwie trzecie tego udziału.
Przykładowo, jeżeli po śmierci rodzica dwoje dzieci dziedziczyłoby po połowie spadku, zachowek każdego z nich wynosi zasadniczo jedną czwartą wartości majątku stanowiącego podstawę jego obliczenia.
Ostateczna wysokość roszczenia zależy jednak od wielu okoliczności, w tym wartości darowizny, pozostałego majątku spadkowego, liczby spadkobierców oraz wcześniejszych przysporzeń na rzecz uprawnionego.
Czy można żądać zachowku, gdy rodzice jeszcze żyją?
Nie. Roszczenie o zachowek powstaje dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy. Dopóki rodzice żyją, pozostałe dzieci nie mogą żądać zapłaty zachowku tylko dlatego, że mieszkanie zostało przekazane ich bratu lub siostrze.
Po śmierci rodzica uprawniony może dochodzić odpowiedniej kwoty pieniężnej. W określonych przypadkach roszczenie może zostać skierowane bezpośrednio przeciwko rodzeństwu, które otrzymało darowiznę.
Należy również pamiętać, że roszczenia o zachowek podlegają przedawnieniu. W przypadku roszczenia przeciwko obdarowanemu termin wynosi zasadniczo 5 lat od otwarcia spadku.
Podsumowanie
Przekazanie mieszkania jednemu z dzieci za życia rodziców nie oznacza automatycznie, że pozostałe rodzeństwo traci prawo do zachowku. W wielu przypadkach wartość darowanego mieszkania będzie uwzględniana przy jego obliczaniu.
Każda sytuacja wymaga jednak indywidualnej analizy, szczególnie w zakresie wartości nieruchomości, daty dokonania darowizny oraz pozostałego majątku spadkowego. Warto skorzystać z pomocy adwokata, który oceni możliwość dochodzenia zachowku i pomoże ustalić wysokość należnego roszczenia.
