Wezwanie do sądu w charakterze świadka może wywoływać stres, szczególnie u osób, które nigdy wcześniej nie uczestniczyły w rozprawie. Wiele osób zastanawia się, jak wygląda przesłuchanie, w jaki sposób odpowiadać na pytania i czego należy unikać. Warto zatem wiedzieć, jak przygotować się do wizyty w sądzie oraz jakie prawa i obowiązki przysługują świadkowi.
Czy świadek musi stawić się w sądzie?
Osoba wezwana do sądu w charakterze świadka ma co do zasady obowiązek stawienia się w wyznaczonym terminie. Dotyczy to zarówno spraw cywilnych, jak i karnych.
Jeżeli świadek z ważnych powodów nie może uczestniczyć w rozprawie, powinien niezwłocznie poinformować o tym sąd i odpowiednio usprawiedliwić swoją nieobecność. Samo przekonanie, że świadek nie posiada istotnych informacji o sprawie, nie zwalnia go z obowiązku stawiennictwa.
Nieusprawiedliwiona nieobecność może skutkować nałożeniem grzywny, a w określonych przypadkach również przymusowym doprowadzeniem do sądu.
Jak przygotować się do przesłuchania?
Przed rozprawą warto przypomnieć sobie okoliczności zdarzeń, których może dotyczyć przesłuchanie. Pomocne może być uporządkowanie chronologii wydarzeń, przypomnienie sobie dat, miejsc oraz osób uczestniczących w określonych sytuacjach.
Nie należy jednak uczyć się zeznań na pamięć ani uzgadniać ich treści z innymi świadkami lub stronami postępowania. Zadaniem świadka jest przedstawienie własnych spostrzeżeń, a nie potwierdzenie wersji wydarzeń korzystnej dla jednej ze stron.
Na rozprawę należy przybyć punktualnie, zabierając ze sobą dokument tożsamości oraz wezwanie z sądu.
Jak zachowywać się na sali rozpraw?
Na sali rozpraw należy zachowywać spokój i szacunek wobec sądu oraz pozostałych uczestników postępowania. Telefon powinien być wyciszony, a świadek powinien stosować się do poleceń przewodniczącego.
Po wywołaniu sprawy świadek wykonuje polecenia sądu. Zazwyczaj świadkowie oczekują na przesłuchanie poza salą rozpraw.
Podczas przesłuchania należy zwracać się do sądu w sposób uprzejmy. Przyjętą formą jest zwrot „Wysoki Sądzie”. Nie należy przerywać pytań, wdawać się w kłótnie z pełnomocnikami ani komentować wypowiedzi innych uczestników postępowania.
Po zakończeniu przesłuchania nie należy samodzielnie opuszczać sądu bez uzyskania zgody przewodniczącego.
Jak odpowiadać na pytania sądu i adwokatów?
Najważniejszą zasadą jest udzielanie odpowiedzi zgodnych z prawdą, rzeczowych i odnoszących się do zadanego pytania.
Świadek powinien przede wszystkim opisywać to, co sam widział, słyszał lub czego bezpośrednio doświadczył. Jeżeli określoną informację uzyskał od innej osoby, powinien wyraźnie to zaznaczyć.
Nie należy domyślać się faktów ani przedstawiać przypuszczeń jako pewnych informacji.
Warto zapamiętać trzy proste zasady:
„Nie pamiętam” – jeżeli świadek rzeczywiście nie pamięta określonego zdarzenia, powinien to otwarcie powiedzieć.
„Nie wiem” – świadek nie ma obowiązku znać odpowiedzi na każde pytanie.
„Nie rozumiem pytania” – jeżeli pytanie jest niezrozumiałe, można poprosić o jego powtórzenie lub wyjaśnienie.
Nie ma również potrzeby udzielania długich, rozbudowanych odpowiedzi, jeżeli wystarczające jest krótkie wyjaśnienie. Jednocześnie świadek powinien przedstawić wszystkie istotne okoliczności, o które został zapytany.
Czy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie?
W określonych sytuacjach przepisy przewidują możliwość odmowy składania zeznań lub odpowiedzi na konkretne pytanie.
W postępowaniu karnym osoba najbliższa dla oskarżonego może co do zasady odmówić składania zeznań. Świadek może również uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli mogłoby to narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Podobne uprawnienia występują w postępowaniu cywilnym, w którym również osoby najbliższe dla stron mogą odmówić składania zeznań.
W razie wątpliwości co do przysługującego prawa odmowy warto wyjaśnić tę kwestię przed rozpoczęciem zeznań.
Czy świadek ponosi odpowiedzialność za fałszywe zeznania?
Tak. Zgodnie z art. 233 § 1 Kodeksu karnego osoba, która składając zeznania mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
Przed przesłuchaniem świadek jest uprzedzany o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Nie oznacza to jednak, że każda nieścisłość lub pomyłka stanowi przestępstwo. Istotne znaczenie ma między innymi to, czy świadek świadomie podawał nieprawdę lub zatajał znane mu informacje.
Dlatego znacznie lepiej przyznać, że nie pamięta się określonych szczegółów, niż próbować odtworzyć je na podstawie domysłów.
Podsumowanie
Udział w rozprawie w charakterze świadka nie musi być stresującym doświadczeniem. Najważniejsze jest odpowiednie przygotowanie, zachowanie spokoju oraz zgodne z prawdą przedstawienie posiadanych informacji.
Świadek nie jest zobowiązany do udowodnienia racji którejkolwiek ze stron. Jego zadaniem jest przekazanie sądowi informacji o faktach, które są mu znane.
W przypadku wątpliwości dotyczących obowiązku składania zeznań, możliwości odmowy odpowiedzi na pytania lub odpowiedzialności karnej warto przed rozprawą skonsultować się z adwokatem.
